[ioep 05,01]  intente audite, obsecro uos, quia res non minima uersatur in medio: et non dubito quia hesterno die adfuistis intente, quod et hodie intentius conuenistis. est enim non parua quaestio, quomodo dicat in ista epistola, qui natus est ex deo, non peccat: et quomodo in eadem epistola superius dixit, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. quid facturus est quem uterque sermo et eadem epistola in medio coarctauit? si se confessus fuerit peccatorem, timet ne dicatur illi, non ergo ex deo natus es; quia scriptum est, qui natus est ex deo, non peccat. si autem dixerit se iustum, et non habere peccatum, accipit ex alia parte plagam ex ipsa epistola, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. positus ergo homo in medio, quid dicat, et quid confiteatur, aut quid profiteatur, non inuenit. profiteri se esse sine peccato, periculosum est; et non solum periculosum, sed etiam mendosum: nos ipsos, inquit, seducimus, et ueritas in nobis non est, si dixerimus quia peccatum non habemus. sed utinam non haberes, et diceres. uerum enim diceres, nec in ueritate promenda ullum iniquitatis uel uestigium formidares. sed ideo male facis si dicis quia mendacium dicis: ueritas, inquit, in nobis non est, si dixerimus quia peccatum non habemus. non ait, non habuimus; ne forte de praeterita uita dictum uideretur. habuit enim peccata homo iste; sed ex quo natus est ex deo, coepit non habere. si ita esset, nulla nos angustaret quaestio. diceremus enim: fuimus peccatores, sed modo iustificati sumus; habuimus peccatum, sed modo non habemus. non hoc ait: sed quid ait? si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. post aliquantum rursus, qui natus est ex deo, inquit, non peccat. numquid Ioannes ipse non erat natus ex deo? si Ioannes non erat natus ex deo, de quo audistis quia supra pectus domini recumbebat; aliquis sibi audet promittere regenerationem factam in se, quam ille habere non meruit, qui super pectus domini recumbere meruit? quem dominus plus quam ceteros diligebat, ipsum solum de spiritu non genuerat? 

[ioep 05,02] attendite nunc uerba ista: adhuc angustias nostras commendo, ut per intentionem uestram, quae oratio est et pro nobis et pro uobis, dilatet deus, et det exitum; ne aliquis in uerbo eius inueniat occasionem perditionis suae, quod uerbum non est praedicatum et conscriptum, nisi ad medicinam et salutem. omnis, inquit, qui facit peccatum, et iniquitatem facit. ne forte discernas: peccatum iniquitas est. ne dicas, peccator sum, sed iniquus non sum: peccatum iniquitas est. et scitis quia in hoc ille manifestatus est, ut peccata auferat; et peccatum in illo non est. et quid prodest nobis quia uenit sine peccato? omnis qui non peccat, in ipso manet: et omnis qui peccat, non uidit eum, neque cognouit eum. filioli, nemo uos seducat. qui facit iustitiam, iustus est, sicut et ille iustus est. iam ista diximus, quia sicut secundum quamdam similitudinem, non secundum aequalitatem, dici solet. qui facit peccatum, de diabolo est; quia ab initio diabolus peccat. et hoc diximus, quia neminem creauit diabolus, neque genuit; sed imitatores eius tanquam ex illo nascuntur. in hoc manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. ergo ut soluat peccata ille qui non habet peccatum. deinde sequitur: omnis qui natus est ex deo, non facit peccatum, quia semen eius in ipso manet; et non potest peccare, quia ex deo natus est. fortiter instrinxit. fortassis secundum quoddam peccatum dixit, non peccat, non secundum omne peccatum: ut quod ait, qui natus est ex deo, non peccat, certum quoddam peccatum intelligas, quod non potest admittere homo qui ex deo natus est: et tale peccatum est illud, ut si quisquam illud admiserit, confirmet cetera; si quis autem hoc non admiserit, soluat cetera. quod est hoc peccatum? facere contra mandatum. quod est mandatum? mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. intendite. hoc mandatum Christi dilectio uocatur: per hanc dilectionem peccata soluuntur. haec si non teneatur, et graue peccatum est, et radix omnium peccatorum.

[ioep 05,03] intendite, fratres; protulimus aliquid in quo bene intelligentibus soluta est quaestio. sed numquid cum celerioribus tantum ambulamus uiam? et qui tardius ambulant, non sunt relinquendi. uersemus hoc quibus possumus uerbis, ut ad omnes perueniat. puto enim, fratres, quia omnis homo sollicitus est pro anima sua, qui non sine causa intrat ecclesiam, qui non temporalia quaerit in ecclesia, qui non propterea intrat ut transigat negotia saecularia; sed ideo intrat, ut aliquid sibi aeternum promissum teneat, quo perueniat: necesse est cogitet quemadmodum ambulet in uia, ne remaneat, ne retro eat, ne aberret, ne claudicando non perueniat. qui ergo sollicitus est, tardus sit, uelox sit, non recedat de uia. hoc ergo dixi, quia qui natus est ex deo, non peccat, fortassis secundum quoddam peccatum uoluit intelligi: nam erit contrarium illi loco, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. sic ergo potest solui quaestio. est quoddam peccatum quod non potest admittere ille qui natus est ex deo; et quo non admisso soluuntur cetera, quo admisso confirmantur cetera. quod est hoc peccatum? facere contra mandatum Christi, contra testamentum nouum. quod est mandatum nouum? mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. qui facit contra caritatem et contra dilectionem fraternam, non audeat gloriari, et dicere natum se esse ex deo: qui autem in dilectione fraterna constitutus est, certa sunt peccata quae non potest admittere, et hoc maxime ne oderit fratrem. et quid de ceteris peccatis facit, unde dictum est, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est? audiat securitatem de alio loco scripturae: caritas cooperit multitudinem peccatorum. 

[ioep 05,04] caritatem ergo commendamus; caritatem commendat haec epistola. post resurrectionem dominus quid aliud interrogauit Petrum, nisi, amas me? et parum fuit semel interrogare; et iterum nihil aliud, et tertio nihil aliud. cum iam tertio ille taedio afficeretur, quasi non sibi crederet, quomodo qui nesciret quid in illo ageretur; tamen et primo, et secundo, et tertio hoc interrogauit. ter negauit timor, ter confessus est amor. ecce amat Petrus dominum. quid praestaturus domino? non enim et ipse non turbatus est in illo Psalmo, quid retribuam domino pro omnibus quae retribuit mihi? qui enim dicebat haec in Psalmo, attendebat quanta sibi essent praestita a deo; et quaerebat quid retribueret deo, et non inueniebat. quidquid enim retribuere uolueris, ab ipso accepisti ut reddas. et quid inuenit ut retribuat? quod, ut diximus, fratres, ab ipso acceperat, hoc inuenit quod retribueret. calicem salutaris accipiam, et nomen domini inuocabo. quis enim illi dederat calicem salutarem, nisi ille cui uolebat retribuere? accipere autem calicem salutarem, et inuocare nomen domini, hoc est satiari caritate; et ita satiari, ut non solum non oderis fratrem, sed paratus sis mori pro fratre. perfecta ista caritas est, ut paratus sis mori pro fratre. hanc ipse dominus in se exhibuit, mortuus pro omnibus, orans pro eis a quibus crucifigebatur, et dicens: pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. sed si solus hoc fecit, non erat magister, si discipulos non habebat. secuti discipuli hoc fecerunt. lapidabatur Stephanus, et genu fixo ait: domine, ne statuas illis hoc delictum. amabat a quibus occidebatur, quia et pro ipsis moriebatur. audi et apostolum Paulum: et ipse, inquit, impendar pro animabus uestris. inter illos enim erat pro quibus Stephanus deprecabatur, quando eorum manibus moriebatur. perfecta ergo caritas haec est. si quis tantam habuerit caritatem, ut paratus sit pro fratribus etiam mori, perfecta est in illo caritas. sed numquid mox ut nascitur, iam prorsus perfecta est? ut perficiatur, nascitur: cum fuerit nata, nutritur; cum fuerit nutrita roboratur; cum fuerit roborata, perficitur: cum ad perfectionem uenerit, quid dicit? mihi uiuere Christus est, et mori lucrum. optabam dissolui et esse cum Christo; multo enim magis optimum: manere in carne necessarium propter uos. propter eos uolebat uiuere, pro quibus paratus erat mori.

[ioep 05,05] et ut noueritis quia ipsa est perfecta caritas, quam non uiolat, et in quam non peccat qui natus est ex deo; hoc dominus dicit Petro: Petre, amas me? et ille: amo. non ait, si amas me, obsequere mihi. quando enim erat dominus in carne mortali, esuriuit, sitiuit: eo tempore quo esuriebat et sitiebat, susceptus est hospitio; ministrarunt illi qui habuerunt, de substantia sua, sicut legimus in euangelio. suscepit eum hospitio Zacchaeus: saluus factus est a morbo, suscepto medico. quo morbo? auaritiae. erat enim ditissimus, et princeps publicanorum. attendite sanatum a morbo auaritiae. dimidium, inquit, bonorum meorum do pauperibus; et si cui aliquid tuli, quadruplum reddam. ideo seruauit alterum dimidium, non quo frueretur, sed unde debita solueret. suscepit ergo tunc medicum hospitio, quia erat infirmitas carnis in domino, cui hoc obsequium praeberent homines: et hoc, quia uoluit praestare obsequentibus; obsequentibus enim proderat, non illi. cui enim angeli ministrabant, horum obsequium requirebat? nec Elias seruus illius hoc necessarium habebat aliquando, cui panem et carnem per coruum mittebat; et tamen ut uidua religiosa benediceretur, mittitur seruus dei, pascitur a uidua quem deus in secreto pascebat. uerumtamen quanquam de his seruis dei sibi praestent, qui eorum indigentiam considerant, propter illam mercedem a domino in euangelio manifestissime positam, qui suscipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui suscipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet; et qui dederit calicem aquae frigidae uni ex his minimis tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non perdet mercedem suam: quamuis ergo sibi praestent qui hoc faciunt, tamen nec hoc poterat praeberi ascensuro in caelum. quid illi poterat retribuere Petrus, qui amabat illum? audi quid: pasce oues meas; id est, fac pro fratribus quod pro te feci. omnes sanguine meo redemi: nolite dubitare mori pro ueritatis confessione, ut ceteri uos imitentur.

[ioep 05,06] sed haec, ut diximus, fratres, perfecta caritas est; qui natus est ex deo, habet illam. intendat caritas uestra, uidete quid dicam. ecce accepit sacramentum natiuitatis homo baptizatus; sacramentum habet, et magnum sacramentum, diuinum, sanctum, ineffabile. considera quale: ut nouum hominem faciat dimissione omnium peccatorum. attendat tamen in cor, si perfectum est ibi, quod factum est in corpore: uideat si habet caritatem, et tunc dicat, natus sum ex deo. si autem non habet, characterem quidem impositum habet, sed desertor uagatur. habeat caritatem; aliter non se dicat natum ex deo. sed habeo, inquit, sacramentum. audi apostolum: si sciam omnia sacramenta, et habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum.

[ioep 05,07] hoc, si meministis, commendauimus, cum istam epistolam legere inciperemus, nihil in ea nobis sic commendari, quomodo caritatem. et si uidetur alia et alia dicere, illuc facit reditum; et ad ipsam caritatem omnia uult referre quaecumque dixerit. uideamus si et hic hoc facit. attende: omnis qui natus est ex deo, non facit peccatum. quaerimus quod peccatum: quia si omne intellexeris, contrarius erit illi loco, si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. ergo dicat quod peccatum, doceat nos: ne forte ego temere dixerim peccatum hoc esse uiolationem caritatis, quia supra dixit, qui odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat, quia tenebrae excaecauerunt oculos eius. sed forte dixit aliquid in posterioribus, et nominauit caritatem. uidete quia circuitus ille uerborum hunc habet finem, hunc habet exitum. omnis qui natus est ex deo, non peccat; quia semen eius in ipso manet. semen dei, id est, uerbum dei: unde dicit apostolus, per euangelium ego uos genui. et non potest peccare, quia ex deo natus est. dicat hoc, uideamus in quo non potest peccare. in hoc manifestati sunt filii dei et filii diaboli. omnis qui non est iustus, non est a deo, et qui non diligit fratrem suum. certe iam manifestum est unde dicat, et qui non diligit, inquit, fratrem suum. dilectio ergo sola discernit inter filios dei et filios diaboli. signent se omnes signo crucis Christi; respondeant omnes, amen; cantent omnes, alleluia; baptizentur omnes, intrent ecclesias, faciant parietes basilicarum: non discernuntur filii dei a filiis diaboli, nisi caritate. qui habent caritatem, nati sunt ex deo: qui non habent, non sunt nati ex deo. magnum indicium, magna discretio. quidquid uis habe; hoc solum non habeas, nihil tibi prodest: alia si non habeas, hoc habe, et implesti legem. qui enim diligit alterum, legem impleuit, ait apostolus: et, plenitudo legis caritas. puto istam margaritam esse illam quam homo negotiator quaesisse describitur in euangelio, qui inuenit unam margaritam, et uendidit omnia quae habebat, et emit eam. haec est margarita pretiosa, caritas, sine qua nihil tibi prodest quodcumque habueris: quam si solam habeas, sufficit tibi. modo cum fide uides, tunc cum specie uidebis. si enim amamus cum non uidemus, quomodo amplectemur cum uiderimus? sed ubi nos debemus exercere? in amore fraterno. potes mihi dicere, non uidi deum; numquid potes mihi dicere, non uidi hominem? dilige fratrem. si enim fratrem quem uides dilexeris, simul uidebis et deum; quia uidebis ipsam caritatem, et intus inhabitat deus.

[ioep 05,08] qui non est iustus, non est ex deo; et qui non diligit fratrem suum. quia haec est annuntiatio: uide quomodo confirmat: quia haec est annuntiatio quam audiuimus ab initio, ut diligamus inuicem. manifestauit nobis inde se dicere: contra hoc mandatum quisquis facit, in peccato illo est scelerato, in quod incidunt qui non nascuntur ex deo. non sicut Cain qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. et cuius rei gratia occidit? quia opera eius maligna fuerunt, fratris uero eius iusta. ergo ubi est inuidia, amor fraternus esse non potest. intendat caritas uestra. qui inuidet, non amat. peccatum diaboli est in illo; quia et diabolus inuidendo deiecit. cecidit enim, et inuidit stanti. non ideo uoluit deiicere ut ipse staret, sed ne solus caderet. tenete in animo ex hoc quod subiecit, inuidiam non posse esse in caritate. habes aperte cum laudaretur ipsa caritas, caritas non aemulatur. non fuit caritas in Cain; et nisi esset caritas in Abel, non acciperet deus sacrificium eius. cum enim ambo obtulissent, ille de fructibus terrae, ille de fetibus ouium; quid putatis, fratres, quia deus fructus terrae neglexit, et fetus ouium dilexit? non intendit deus ad manus; sed in corde uidit: et quem uidit cum caritate offerre, ipsius sacrificium respexit; quem uidit cum inuidia offerre, ab ipsius sacrificio oculos auertit. opera ergo bona Abel non dicit nisi caritatem: opera mala Cain non dicit nisi odium fraternum. parum est quia odit fratrem suum, et inuidit operibus bonis; quia imitari noluit, necare uoluit. et hinc apparuit quia filius erat diaboli, et ille hinc apparuit iustus dei. hinc ergo discernuntur homines, fratres mei. nemo attendat linguas, sed facta et cor. si non bene faciat pro fratribus suis, ostendit quid in se habeat. tentationibus probantur homines.

[ioep 05,09]  nolite mirari, fratres, si odit nos mundus. numquid saepe uobis dicendum est quid est mundus? non caelum, non terra, nec ista opera quae deus fecit; sed dilectores mundi. ista saepe dicendo quibusdam onerosus sum: sed usque adeo non frustra dico, ut aliqui interrogentur an dixerim, et non respondeant. ergo uel inculcando haereat aliquid in cordibus audientium. quid est mundus? mundus est, quando in malo ponitur, dilectores mundi: mundus quando in laude ponitur, caelum et terra est, et quae in his opera dei; unde dicitur, et mundus per eum factus est. item mundus est plenitudo terrae, sicut dixit ipse Ioannes, non solum autem nostrorum peccatorum propitiator est, sed et totius mundi. mundi dicit omnium fidelium per orbem sparsorum. mundus autem in malo, amatores mundi sunt. qui amant mundum, fratrem amare non possunt. 

[ioep 05,10] si odit nos mundus: nos scimus. quid nos scimus? quia transiuimus de morte ad uitam. unde scimus? quia diligimus fratres. nemo interroget hominem; redeat unusquisque ad cor suum: si ibi inuenerit caritatem fraternam, securus sit, quia transiit a morte ad uitam. iam in dextera est: non attendat quia modo gloria eius occulta est; cum uenerit dominus, tunc apparebit in gloria. uiget enim, sed adhuc in hieme; uiget radix, sed quasi aridi sunt rami: intus est medulla quae uiget, intus sunt folia arborum, intus fructus; sed aestatem exspectant. ergo nos scimus quia transiuimus de morte ad uitam, quia diligimus fratres. qui non diligit, manet in morte. ne putetis, fratres, leue esse, odisse aut non diligere, audite quod sequitur: omnis qui odit fratrem suum, homicida est. iam ergo si contemnebat quisquam odium fraternum, numquid et homicidium in corde suo contempturus est? non mouet manus ad occidendum hominem, homicida iam tenetur a domino; uiuit ille, et iste iam interfector iudicatur. omnis qui odit fratrem suum, homicida est. et scitis quia omnis homicida non habet uitam aeternam in se manentem.

[ioep 05,11] in hoc cognoscimus dilectionem. perfectionem dilectionis dicit, perfectionem illam quam commendauimus. in hoc cognoscimus dilectionem, quia ille pro nobis animam suam posuit: et nos debemus animas pro fratribus ponere. ecce unde ueniebat, Petre, amas me? pasce oues meas. nam ut noueritis quia sic ab eo pasci uolebat oues suas, ut animam suam pro ouibus poneret; hoc illi continuo dixit, cum iuuenis esses, praecingebas te, et ibas quo uolebas; cum autem fueris senior, alius te praecinget, et tollet te quo tu non uis. hoc autem dixit, ait euangelista, significans qua morte clarificaturus erat deum: ut cui dixerat, pasce oues meas, doceret eum ponere animam pro ouibus suis. 

[ioep 05,12] unde incipit caritas, fratres? modicum attendite: quo perficiatur audistis; ipsum finem et modum ipsum et dominus in euangelio commendauit: maiorem caritatem nemo habet, ait, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. perfectionem ergo eius ostendit in euangelio, et hic commendata est eius perfectio: sed interrogatis uos, et dicitis uobis, quando possumus habere istam caritatem? noli cito de te desperare: forte nata est, sed nondum perfecta est; nutri eam, ne effocetur. sed dicturus es mihi, et unde noui? quo enim perficiatur audiuimus; unde incipiat audiamus. sequitur, et dicit: qui autem habuerit facultates mundi, et uiderit fratrem suum esurientem, et clauserit uiscera sua ab eo: quomodo poterit dilectio dei manere in eo? ecce unde incipit caritas. si nondum es idoneus mori pro fratre, iam idoneus esto dare de tuis facultatibus fratri. iam percutiat uiscera tua caritas, ut non de iactantia facias, sed de intimo adipe misericordiae; ut consideres illum in egestate positum. si enim superflua non potes dare fratri tuo, animam tuam potes ponere pro fratre? iacet pecunia in sinu tuo, quam tibi fures possunt auferre; et si illam non auferent fures, moriendo illam deseres, etiam si te illa uiuentem non deserat: quid inde facturus es? esurit frater tuus, in necessitate positus est: fortassis suspenditur, a creditore angustatur; non habet ipse, habes tu: frater tuus est, simul empti estis, unum est pretium uestrum, ambo sanguine Christi redempti estis: uide si misereris, si habes facultates mundi. quid ad me pertinet, forte dicis? ego daturus sum pecuniam meam, ne ille molestiam patiatur? si hoc tibi responderit cor tuum, dilectio patris non in te manet. si dilectio patris non in te manet, non es natus ex deo. quomodo te gloriaris esse christianum? nomen habes, et facta non habes. si autem nomen secutum fuerit opus, dicat te quisquam paganum, tu factis ostende te christianum. nam si factis non ostendis te christianum, omnes te christianum uocent, quid tibi prodest nomen, ubi res non inuenitur? qui autem habuerit facultates mundi, et uiderit fratrem suum egentem, et clauserit uiscera sua ab eo; quomodo potest dilectio dei manere in eo? et sequitur: filioli, non diligamus uerbo tantum et lingua, sed opere et ueritate. 

[ioep 05,13] puto manifestatum esse uobis magnum et necessarium secretum et sacramentum, fratres mei. quid ualeat caritas, omnis scriptura commendat; sed nescio si alicubi amplius quam in ista epistola commendetur. rogamus uos et obsecramus in domino, ut et illa quae audistis memoria teneatis; et ad ea quae adhuc dicenda sunt, donec finiatur ipsa epistola, intenti ueniatis, intenti audiatis. aperite autem cor ad semina bona: exstirpate spinas, ne effocetur in uobis quod seminatur, sed potius crescat seges; et gaudeat agricola, et horreum uobis praeparet tanquam frumentis, non ignem tanquam paleis.