DE EO QVOD SCRIPTVM EST IN PSALMO LXIII {IOCVNDABITVR IVSTVS IN DOMINO ET SPERABIT IN EO ET LAVDABVNTVR OMNES RECTI CORDE}
{iocundabitur iustus in domino et sperabit in eo, et gloriabuntur omnes recti corde}. hoc certe uoce et corde cantauimus. haec uerba deo dixit et conscientia et lingua christiana: {iocundabitur iustus}, non in saeculo, sed {in domino. lux orta est iusto}, dicit alibi, {et rectis corde iocunditas}. quaereres unde iocunditas. hic audis: {iocundabitur iustus in domino}. et alibi: {delectare in domino et dabit tibi petitiones cordis tui}. quid nobis indicitur? quid donatur? quid iubetur? quid datur? ut iocundemur in domino. quis iocundabitur in ea re quam non uidet? an forte uidemus dominum? hoc in promissione detinemus. nunc autem {per fidem ambulamus, quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a domino}. per fidem, non per speciem. quando per speciem? quando implebitur quod idem Iohannes dicit: {dilectissimi, filii dei sumus et nondum apparuit quod erimus. scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam eum uidebimus sicuti est}. tunc ergo magna et perfecta iocunditas, tunc plenum gaudium, ubi non iam spes lactat, sed res nutrit. tamen etiam nunc, ante quam res ipsa ueniat nobis, ante quam nos ad rem ipsam ueniamus, iocundemur in domino. neque enim paruam iocunditatem habet spes, cuius postea erit res. et in istis temporalibus rebus, in iocunditate, non domini sed in saeculi, nonnulla multi amant, et ad ea quae amant nondum peruenerunt. et tamen ardor in spe currit, rem nondum tenet. uerbi gratia, amas pecuniam, non amares si non sperares. amas uxorem, non ductam sed adhuc ducendam, et forte ducenda amatur, ducta odio habebitur. quare hoc? quia non talis apparuit ducta, qualis ab animo pingebatur ducenda. deus autem non uilescit praesens, amatur absens. quantumcumque enim sibi humana mens exaggerauerit bonum quod deus est, minus agit et ualde infra est, et necesse est plus inueniat adeptio quam formabat cogitatio. plus ergo amabimus cum uiderimus si potuimus amare et ante quam uideremus. modo ergo in spe amamus. ideo {iocundatur}, inquit, {iustus in domino}. et continuo, quia nondum uidet, {et sperabit in eo}.
habemus tamen primitias spiritus, et aliunde fortasse, et quem diligimus propinquamus, et quod auide manducaturi et bibituri sumus, nunc etsi tenuiter praelambimus atque gustamus. unde hoc probamus? neque enim deus, quem iubemur diligere, in quo iubemur iocundari, aurum est, aut argentum est, aut terra est, aut caelum est, aut lux ista solis est, aut quicquid de caelo fulget, aut quicquid de terra resplendet luce perfusum. nullum corpus est. {deus spiritus est}. ideo, inquit, {qui adorant, in spiritu et ueritate oportet adorare}. non in loco aliquo corporis quia non est corpus, non tamquam in monte excelso ut per altitudinem montis putes te propinquare deo. {excelsus} est quidem {dominus}, sed {humilia respicit; excelsa autem a longe cognoscit}, humilia non a longe. certe excelsus est, et utique si excelsa a longe cognoscit humilia longinquius debet aduertere. si ab excelsis celsitudine sua longe est, ut ea a longe cognoscat, quanto magis ait aliquis ab humilibus eius longe celsitudo secessit. non ita est. {excelsus} est enim {dominus et humilia respicit}. quomodo ea respicit? {prope est dominus his qui obtriuerunt cor}. noli ergo quaerere montem altum, unde tibi deo uicinior esse uidearis. si extollis te, longe secedit a te; si humilias te, inclinat se ad te. publicanus de longinquo stabat, et ideo deus illi facilius propinquabat: nec oculos leuare audebat ad caelum, et iam secum habebat qui fecerat caelum. unde ergo iocundamur in domino, si a nobis tam longe est dominus? et non sit longe! ut longe sit tu facis. ama et propinquabit; ama et habitabit. {dominus in proximo est, nihil solliciti fueritis}. uis uidere quam si amaueris tecum sit? {deus caritas est}. quid longe lateque uolitant fantasmata cogitationis tuae, et dicis tibi: putas quid est deus? putas qualis est deus? quicquid finxeris, non est; quicquid cogitatione comprehenderis, non est. si enim ipse esset, cogitatione comprehendi non posset. sed ut aliquid gusti accipias, {deus caritas est}. dicturus es mihi: putas quid est caritas? caritas est qua diligimus. quid diligimus? ineffabile bonum, bonum beneficum, bonum bonorum omnium creatorem. ipse te delectet, a quo habes quicquid te delectat. non peccatum dico, nam peccatum solum ab illo non habes. excepto peccato, ab illo habes quicquid aliud habes.
non ergo, quod dixi: ipse te delectet, a quo habes quicquid te delectat peccatum intellegas et dicas: ecce delectat me peccatum, numquid a deo habeo peccatum? uide primo ne forte non te delectat peccatum, sed aliud te delectat ubi facis peccatum. amando ergo creaturam inordinate, contra usum honestum, contra licitum, contra ipsius creatoris legem et uoluntatem amando creaturam peccas. nam ipsum peccatum non amas; sed male amando quod amas, inlaquearis peccato. escam in rete appetis, et nesciens peccato uesceris. denique sic defendis: si peccatum est multum bibere, quare uinum instituit deus? si peccatum est aurum amare - amator sum auri, non creator, creator auri deus est - quare creauit quod amare malum est? sic cetera quae male amas, in quibus est omnis luxuria, ubi committuntur cuncta flagitia. attendite, inspicite, considerate, et uidete quia {omnis creatura dei bona est}. et illic peccatum non est, nisi quia male uteris. hoc ergo audi, o homo. dicis: quare deus instituit quod me amare prohibet? non ipse institueret, et non esset quod ego amarem. non institueret creaturam quam me iubet non amare, et non esset quod amarem, et amando damnarer. si uocem habere posset ipsa creatura, quam male amas quia nec te amas, responderet tibi: nolles ut faceret me deus ne esset quod amares. nec te faceret ne esses qui amares? nunc ergo uide quam iniquus sis, et in ipsis uerbis tuis iniquissimus deprehendaris. uelles ut deus faceret te, qui est super te, et nolles faceret aliquod bonum sub te. quicquid fecit deus, bonum est. sed alia sunt magna bona, alia parua bona, omnia tamen bona. alia caelestia bona, alia terrestria bona. alia spiritalia bona, alia corporalia bona. alia sempiterna bona, alia temporalia bona. omnia tamen bona, quia bonus fecit bona. ideo quodam in loco scripturarum diuinarum dicitur: {ordinate in me caritatem}. bonum aliquid te fecit deus sub se, fecit aliquid inferius et sub te. sub alio es, super aliud es. noli relicto superiore bono, curuare te ad inferius bonum. rectus esto, ut lauderis, quia {laudabuntur omnes recti corde}. unde enim peccas, nisi quia inordinate tractas res, quas in usum accepisti? esto bene utens rebus inferioribus, et eris recte fruens bono superiore.
nunc audi et discute ipsas agnitiones tuas, et interroga te qui tractas, et res quas tractas. ecce si in negotio tuo argentum praeponas auro, si plumbum argento, si puluerem plumbo, nonne ab omnibus sociis tuis, si forte negotiator es, dementissimus iudicaberis, et ab eorum societate secluderis, dicerisque damnosus, et fortasse etiam capite foto sanandus? quid aliud enim dicent omnes socii tui cum dixeris: carius est argentum auro, aut melius est argentum auro? nonne hoc clamabunt: insanis, desipis, quid pateris? omnes in domo tua clamant: quid pateris? quando praeponis argentum auro. et nemo tibi dicit: quid pateris? quando praeponis aurum deo. quomodo inquis praepono aurum deo? si enim per quandam dementiam praeposuero argentum auro, ideo demens dicor, quia de duabus speciebus, quas ambas uideo, quas ambas intueor, quas ambas manu contrecto, praepono uiliorem cariori. aurum deo quomodo praepono? aurum uideo, deum non uideo. nec hinc te excusabis. quare amas argentum? quia caro est, quia caro ualet, quia carum est. quare plus aurum? quia carius est. argentum carum, aurum carius. {deus} ipsa {caritas est}.
ecce aliquid dicam muneris dei, ut certius te conuincam, quomodo praeponas aurum deo, quamuis aurum uideas, deum non uideas; et ideo tibi non uidearis praeponere, quia uelut nemo praeponit rem quam uidet ei rei quam non uidet. ecce aliquid dico. quid tibi uidetur? fides argentum est? aurum est? nummus est? pecus est? terra est? caelum est? nihil horum est, et tamen est aliquid. non tantum aliquid, sed et magnum aliquid. interim non loquor de fide illa superiore, qua fidelis uocaris, accedens ad mensam domini dei tui, respondens ex fide ad uerba fidei. interim hanc si mouero paulisper, de illa fide loquar, quae uulgo etiam fides dicitur, non quam magnam tibi imperat dominus tuus, sed quam tu exigis a seruo tuo. ipsam dico, quia et ipsam imperat tibi dominus tuus, ne cuiquam fraudem facias, fidem serues in negotio, fidem serues uxori in lecto. et hanc tibi fidem imperat dominus tuus. quid est fides ista? certe non eam uides. si non uides, quare quando tibi frangitur clamas? clamore tuo conuinco quod uideas. dicebas: quomodo aurum deo praepono? aurum uideo, deum non uideo. ecce aurum uides, fidem non uides. an quod uerius est, fidem uides. sed quando exigis, uides illam; quando de te exigitur, non uis eam uidere? apertis oculis cordis clamas: redde fidem quam promisisti. clausis oculis cordis clamas: nihil tibi promisi. in utroque oculos aperi. inique, noli fidem, sed ipsam iniquitatem perde. quod exigis redde.
seruum manu mittendum ducis in ecclesiam. fit silentium. recitatur libellus tuus, aut fit tui desiderii prosequutio. dicis te seruum manumittere, quod tibi in omnibus seruauerit fidem. hoc diligis, hoc honoras, hoc donas praemio libertatis. quicquid potes facis. facis liberum, quia non potes facere sempiternum. deus tuus clamat ad te, et in seruo tuo conuincit te. dicit tibi in corde tuo: duxisti seruum tuum de domo tua ad domum meam. uis eum de domo mea liberum reuocare in domum tuam. tu quare male seruis in domo mea? das illi quod potes. promitto tibi quod possum. tu facis liberum seruantem fidem. ego te facio sempiternum, si seruaueris mihi fidem. quid adhuc argumentaris contra me in animo tuo? redde domino tuo, quod laudas in seruo tuo. an forte tantum tibi arrogas, ut te dignum putes qui seruum fidelem habeas, quem dicis: comparaui, et ego non sum dignus qui seruum fidelem habeam, quem creaui? haec tibi loquitur dominus deus tuus intus, ubi non audit nisi tu, et ipse ibi loquitur, qui uera loquitur. quid enim hac locutione uerius? noli obsurdescere. ecce fidem amas in seruo tuo. certe non uides fidem. quare illam amas in altero, et totum quod dixi in altero, et in seruo quem pecunia comparasti, non tamen quem creasti? gemina necessitudine tecum agit dominus tuus. et creaui te, et comparaui te. ante quam esses inquit tibi feci te. cum ex te sub peccato uenundatus esses, redemi te. ut manumittas seruum tuum, frangis tabulas eius. deus non franget tabulas tuas. tabulae tuae euangelium sunt, ubi est sanguis quo comparatus es. manent, cotidie recitantur, ammoneris conditionis tuae, commemoratur tibi pretium tuum.
si tibi seruus tuus quem manumittis fidem non exhiberet, nec se manumissione tua dignum fidem seruando faceret, et eum in aliquibus in domo tua fraudibus inuenires, quid clamares? male serue, fidem mihi non seruas? nescis quia emi te? nescis quia sanguinem meum pro te numeraui? clamas quantum potes, et caelum inuidiosis pulsas uocibus: sanguinem meum pro te dedi, male serue. et omnes qui audiunt: uerum dicit. si tibi audeat respondere sic inuehenti et clamanti ipse seruus tuus, non erubesceres si tibi dicat: quem, rogo te, sanguinem pro me dedisti? quando me emisti, nec saltem te flebotomasti. sed sanguinem tuum pecuniam tuam uocas. tantum amas pecuniam tuam, ut eam appelles sanguinem tuum. de uoce tua te conuincit dominus tuus. uocas pecuniam tuam sanguinem tuum, et ideo exigis a seruo tuo emto fidem, quia pro eo dedisti non utique sanguinem sed nummum, uel aurum. ego quid dederim, recolis. si non recolis, tabulas tuas lego. si non recolis, lege, lege pro te mortem saluatoris, lanceam percussoris, pretium redemptoris. potest et homo uiuens uena ut dixi percussa dare sanguinem suum, et tamen uiuere. plus est quod tibi dicit dominus tuus: non de me uiuente sanguis expressus est. sanguine meo te emi. addo, morte mea te emi. quid habes quod dicas? redde fidem domino tuo, quam exigis a seruo tuo. uides aurum, uides et fidem. non exigeres, si non uideres; non laudares, si non uideres; non libertate donares, si non uideres. sed aurum oculis carnis uides, fidem oculis cordis uides. quanto meliores sunt oculi cordis, tanto melius est quod uides oculis cordis. tu autem huic fidei quam tibi imperat dominus tuus praeponis aurum. et commendatum non reddis et dicis: nihil mihi dedisti. aut ei cui non commendasti, dicis: redde quod tibi commendaui. non das quod accepisti, repetis quod non dedisti. ecce acquire. sic tolle, et exaggera ad te lutum quo premeris, dicendo: da quod non commendasti; negando quod commendatum accepisti. tolle, collige lucra damnosa. ecce arcam implesti, multum aurum acquisisti. arcam cordis discute, fidem perdidisti.
redi ergo, si sensisti aliquid, si erubuisti, si quod prauum et curuum fuerat correxisti, redi, {delectare in domino}, iocundare in domino. iocundare in his quae iussit dominus, ut iocunderis in domino. iocundare in fide, iocundare in spe, iocundare in caritate, iocundare in misericordia, iocundare in hospitalitate, iocundare in castitate. haec omnia bona sunt, thesauri interiores, gemmae, non arcae tuae, sed conscientiae tuae. his ama diues esse quas diuitias nec naufragio possis amittere, unde si nudus exieris plenus exis. sic enim eris et rectus corde, ut lauderis non reprehendens dominum tuum si quid tibi acciderit in hoc saeculo aduersi, et laudes flagellum patris cuius exspectas hereditatem. fuge sub manu emendantis. non te auertas a disciplina, quia ille qui emendat errare non potest. nouit quid tecum faciat qui te fecit. an forte tam imperitum putas artificem tuum ut sciret facere te et obliuiscatur quid tecum faciat? ante quam esses de te cogitauit, nam nisi de te cogitasset ante quam esses, nec esses. et iam te exsistentem, manentem, uiuentem, sibi seruientem contemnet te, despiciet te? despexit inquis nam oraui et non me audiuit. quid si ibi hoc petebas quod malo tuo accepisses, si accepisses? ploraui ante illum et non mihi dedit. o puer insensate, in quo plorasti? ut acciperes felicitatem carnalem, felicitatem temporalem, felicitatem terrenam. quid si ista felicitas, quam exoptabas et petebas et pro qua plorabas, praecipitaret te? iam dudum loquebar de seruo tuo, nunc similitudinem accipe de filio tuo. plorat ante te filius tuus paruus ut eum leues in equum. numquid audis? numquid exaudis? durus es an potius misericors? quid est, dic mihi, quo consilio facis? certe hoc consilium caritatis est, quis dubitet? cui grandi seruas totam domum, paruulum plorantem non leuas in unum equum. omnia quae habes, et domum et quicquid in domo et agrum et quicquid in agro, illi seruas. et tamen in equum non leuas paruulum plorantem. ploret quantum uult, tota die ploret, non exaudis, et misericordia non exaudis, et si exaudires crudelis esses. uide ergo, cogita ne forte hoc tibi faciat dominus tuus, quando petis incongrua et non accipis. forte enim te inopia erudiret, copia corrumperet. quaeris tu copiam corruptionis, cum tibi necessaria fortasse sit inopia eruditionis. dimitte deo tuo, qui scit quid det tibi, quid tollat tibi. nam si det tibi quod male petis, forte iratus dat. audi exempla de lege. Israhelitas concupiscentes concupiscentias uentris et gutturis exaudiuit iratus; Paulum dicentem: tolle a me stimulum carnis, non exaudiuit propitius.
ideo {delectare in domino}, iocundare in domino, non in saeculo. in domino enim iocundabatur ille, qui cum perdidisset totam iocunditatem saeculi, remansit ei dominus in quo iocundaretur. remansit ei mira simplex perfecta immutabilis iocunditas cordis eius. quae habebat possidebat, non possidebatur, a domino autem possidebatur. illa calcabat, ex illo pendebat. ille illis subtractis quae calcabat, haesit in illo in quo pendebat. ecce quid sit in domino iocundari. {dominus dedit} - uide iocunditatem - {dominus abstulit}. numquid se abstulit? quod dedit abstulit, qui dedit se obtulit. iocundatur ergo in domino: {dominus dedit, dominus abstulit; sicut domino placuit, ita factum est; sit nomen domini benedictum}. quare displiceat seruo quod placuit domino? aurum inquit perdidi, familias perdidi, pecora perdidi, quicquid habui perdidi. a quo habeor, non perdidi. perdidi quod erat mecum, non perdidi cuius ipse sum. delectatio mea ipse, diuitiae meae ipse. sed quare? quia non peruersus, non capite deorsum, non neglexit eum qui supra se est et dilexit ea quae infra se. ipsa est enim peruersitas male utendi creatura.
quid accusas qui dedit aurum, qui recte accusaris male amando aurum? habe aurum, dicit tibi deus, dedi tibi, bene utere. ornari uis auro, orna potius aurum; honorem uis, decus uis ab auro, decus praesta auro, ne sis dedecus auri. aurum habet: scortatur, fornicatur, luxuriatur, edit pompaticos ludos, insana munera donat histrionibus, esurientibus pauperibus non donat, non est decus auri. nonne qui recte attendit hoc dicit: doleo aurum quod in illum incurrit? et tu aurum si habeas? modo enim dicis: doleo aurum quod in illum incurrit. o si ergo illud haberem! quid faceres? peregrinos susciperem, inopes pascerem, nudos uestirem, captiuos redimerem. bona loqueris ante quam habeas; unde loquaris quando habueris? si sis talis, erit aurum in tuo ornatu. si uere sic uteris auro, quia plus diligis eum qui creauit aurum, eris rectus, superiora plus diligens, inferioribus recte utens. et delectaberis in domino, iustus in domino iocundaberis. non erit in te accusatio creatoris, erit gratiarum actio redemptoris. amen.
