SERMO HABITVS IN NATALE MARTIRVM SCILITANORVM IN BASILICA NOVARVM VBI DICIT MVLIEREM FORTEM QVIS INVENIET
praestabit nobis, qui diem istum commendauit in sanctis suis, ut infirmitas uocis nostrae sufficiat intentioni uestrae. hoc ideo commendaui, ut me silentio adiuuare dignemini. animus enim promptus est ad uos, sed caro infirma. et ipse animus, quaecumque forte gaudia de scriptura dei concepit, parturit et parere quaerit in auribus et mentibus uestris. praestate in uobis nidum sermoni. commendatur enim et in scriptura turtur, quaerens nidum sibi ubi ponat pullos suos. et hoc quod gestamus in manibus, scriptura scilicet quam uidetis, commendat nobis inquirendam et laudandam mulierem quamdam, de qua paulo ante cum legeretur audistis, magnam, habentem magnum uirum, eum uirum qui inuenit perditam, ornauit inuentam. de hac secundum lectionis tenorem, quam me portare conspicitis, pauca pro tempore quae dominus suggerit dicam. dies est enim martyrum, et ideo magis laudanda est mater martyrum. iam quae sit ista mulier me proloquente accepistis. uidete etiam utrum me legente agnoscatis. omnis nunc auditor, quantum ex affectu uestro satis apparet, dicit in corde suo: ecclesia debet esse. confirmo istam cogitationem. nam quae potuit esse altera martyrum mater? ita est. quod intellexistis, hoc est. de qua muliere uolumus aliquid dicere, ecclesia est. non enim nos deceret loqui de quacumque alia muliere. quamquam et in recitatione passionis martyrum audiuimus feminas, de quibus decenter loquamur, sed non eas praetermittimus, quando earum matrem laudamus.
attendite cuius membra estis; inspicite cuius filii estis. {mulierem fortem quis inueniet}? congruit diei martyrum fortitudo mulieris. nisi enim ipsa fortis esset, illa membra eius in passione defecissent. {mulierem fortem quis inueniet}? difficile est inuenire eam, immo difficile est nescire eam. nonne ipsa est ciuitas in monte, quae abscondi non potest? quare ergo dictum est: {quis inueniet}? cum dici debuerit: quis non inueniet? sed tu ciuitatem in monte positam uides. ut autem in monte poneretur, inuenta est quae perierat. quando illustrata est, quis eam non uidet? quando latebat, quis eam inueniret? ipsa enim ciuitas est, et una illa ouis quam perditam quaesiuit pastor, et inuentam gaudens in humeris reportauit. ipse pastor est mons; ouis autem in humeris eius, ciuitas in monte. facile est ut uideas eam collocatam in monte. quando eam inuenires, cum lateret in uepribus, in spinis utique delictorum suorum? ibi enim quaesisse magnum est; ibi inuenisse mirabile est. haec eius difficilis inuentio commendatur cum dicitur: {mulierem fortem quis inueniet}? quis enim, quia unus, non quia nec unus. Quomodo dictum est de ipso uiro eius, leone de tribu Iuda, de quo prophetia ante praedixit: {ascendisti recumbens}, utique in crucem. {ascendisti}, crux est; {recumbens}, mors est. quid est: {ascendisti}, nisi quod scriptum est: {et crucifixerunt eum}? unde et ipse ait: {sicut exaltauit Moyses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat uitam aeternam}. quid est: {recumbens? et inclinato capite reddidit spiritum}. cum ergo et ibi diceretur: {ascendisti recumbens}, secutus est: {dormisti sicut leo. dormisti sicut leo}, non fugisti sicut uulpes. quid est: {dormisti sicut leo}? de potestate, non de necessitate. cum autem dictum esset: {dormisti sicut leo}, secutus ait: {quis suscitauit eum}? quis suscitauit? neque enim nemo, sed quis hominum? quia nonnisi {deus}, qui {eum exaltauit} a mortuis, {et donauit ei nomen, quod est super omne nomen}. suscitauit et ipse se. unde ait: {soluite templum hoc, et triduo suscitabo illud}. et modo quando audistis: {mulierem fortem quis inueniet}? nolite putare de ecclesia dici quae latet, sed de illa ecclesia quae ab uno inuenta est ut neminem lateret. ergo describatur, laudetur, commendetur, amanda ab omnibus nobis ut mater, nam unius uxor est. {mulierem fortem quis inueniet}? mulierem istam tam fortem quis non uidet? sed iam inuentam, iam eminentem, iam conspicuam, iam gloriosam, iam ornatam, iam lucidam, iam ut cito explicem toto terrarum orbe diffusam.
{pretiosior est autem lapidibus pretiosis, quae eiusmodi est}. quid magnum, quia pretiosior est mulier haec lapidibus pretiosis? si modo humanas auaritias cogitetis, si ad proprietatem accipiantur lapides pretiosi, quid magnum est, quod quibuslibet lapidibus pretiosior inuenitur ecclesia? nulla talis comparatio est. sed sunt lapides pretiosi in illa. tam pretiosi sunt lapides isti, ut uiui dicantur. sunt ergo lapides pretiosi ornantes eam, sed est ipsa pretiosior. uolo aliquid commendare caritati uestrae, quantum capio, quantum capitis, quantum timeo, quantum timere debetis, de his lapidibus pretiosis. sunt in ecclesia lapides pretiosi, et semper fuerunt, docti, abundantes et scientia et eloquio et omni instructione legis. pretiosi plane isti lapides sunt. sed ex eorum numero quidam aberrauerunt ab ornamento mulieris huius. quantum enim pertinet ad doctrinam et eloquium unde fulget, lapis pretiosus - doctrina enim dominica fulget - lapis pretiosus erat Cyprianus, sed mansit in huius ornamento. lapis pretiosus erat Donatus, sed resiliuit a compage ornamenti. ille qui mansit, in ea se amari uoluit. ille qui inde excussus est, praeter illam nomen sibi quaesiuit. ille permanens cum illa, ad illam collegit. ille resiliens, non colligere, sed spargere concupiuit. mali filii, quid sequimini lapidem pretiosum de ornamento huius mulieris excussum? respondetis mihi: quid enim? tu sic intellegis quomodo ille? aut sic loqueris quomodo ille? aut tam doctus es quam ille? sit licet intellegens - {intellectus bonus facientibus eum} - sit licet doctus, sit licet liberalibus disciplinis et mysteriis legis instructus, lapis est pretiosus. redi ab illo ad istam: {pretiosior est lapidibus pretiosis}. lapis pretiosus si non sit in ornamento huius mulieris, iacet in tenebris. lapis pretiosus quolibet iaceat, si non sit in ornamento huius mulieris, iacet in tenebris. opus illi erat ut in ornamento huius feminae permaneret, esset in compagine ornamenti eius. ego autem fidenter dixerim. pretiosi lapides ideo dicti sunt, quia caro ualent. iam ille uilis est, pretium perdidit, qui non habet caritatem. doctrinam suam iactet licet, linguam suam iactet licet, audiat aestimatorem uerorum lapidum matronae huius. audiat, inquam, quemdam artificem ornamenti inspectorem. quid iactat linguas, non iam pretiosus, sed uilis lapis? {si linguis hominum loquar}, inquit, {et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum sicut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens}. ubi est lapis ille? non iam fulget, sed tinnit. ergo discite lapides aestimare, negotiatores regni caelorum. nullus uobis lapis placeat, praeter huius mulieris ornamentum. haec quae pretiosior est lapidibus pretiosis, ornamenti sui ipsa pretium est.
{confidit super eam cor uiri eius}. plane confidit, et ut confidamus docuit. commendauit enim ecclesiam usque ad terminos terrae, per omnes gentes, a mari usque ad mare. haec si non usque in finem perseueraret, non super eam cor uiri eius confideret. {confidit super eam cor uiri eius}. praescius confidit, falli non potest qui confidit. non dictum est: confidit super eam cor filiorum. poterant enim filii eius paruuli falli. illius cor super eam confidit, cuius cor nullum mendacium decipit. uerum est ergo, quod confidit. {quae talis est spoliis non indigebit}. non quia non quaerit spolia, ideo non indigebit, sed quia multis abundabit. {quae talis est spoliis non indigebit}. unde spoliat mundum, ubique diffusa; rapit undique trophaea de diabolo. hoc enim et promisit uir eius, cui dicit in alio psalmo: {exulto ego in uerbis tuis, sicut qui inuenit spolia multa}. quemadmodum spoliis indiget, quae undique rapit, undique trahit, undique acquirit?
{operatur enim uiro suo bona et non mala, in omni tempore}. hinc est quod spoliat ista mulier gentes, operando uiro suo bona et non mala. in omni tempore operatur bonum et non malum. nec sibi, sed uiro, {ut qui uiuit, iam non sibi uiuat, sed ei qui pro omnibus mortuus est et resurrexit}. uiro ergo operatur bonum, coram deo operatur bonum. illi seruit, illi deuota est, illum diligit, illi placere semper studet. non se ornat, nec propter oculos suos, nec propter oculos alienos. non est de sibi placentibus, non est de sua quaerentibus: {operatur enim uiro suo}. qui autem sibi operantur, {omnes sua quaerunt, non quae Iesu Christi}.
{inueniens lanas et linum, fecit utile manibus suis}. lanificam et linificam matronam istam sanctus sermo describit. quaeritur autem a nobis quid sit lana, quid sit linum. lanam carnale aliquid puto, linum spiritale. hoc conicere audeo ex ordine uestimentorum nostrorum. interiora sunt enim linea uestimenta, lanea exteriora. quidquid carne operamur, in promptu est; quidquid spiritu, in secreto. operari autem carne et non operari spiritu, quamuis bonum uideatur, utile non est. operari autem spiritu et non operari carne, pigrorum est. inuenis hominem porrigentem manu elemosinas pauperi, nec tamen de deo ibi cogitantem, sed hominibus placere cupientem. lanea uestis uideri potest, interiorem lineam non habet. inuenis alium dicentem tibi: sufficit mihi in conscientia deum colere, deum adorare. quid mihi opus est aut in ecclesiam ire, aut uisibiliter misceri Christianis? lineam uult habere sine tunica. non nouit, neque commendat talia opera mulier ista. dicenda sunt quidem et docenda spiritalia sine carnalibus, sed illi qui accipiunt debent et tenere spiritalia, et non carnaliter operari carnalia. {inuenit} haec mulier {lanas et linum, et fecit utile manibus suis}. lanae istae et linum hoc in scripturis sanctis est. multi inueniunt, sed nolunt facere aliquid utile manibus suis. inuenit, et fecit. cum auditis, inuenitis; cum bene uiuitis, facitis. {inueniens lanas et linum, fecit utile manibus suis}. uidete illam, cui dicitur: {in dexteram et in sinistram extende; semen enim tuum hereditabit gentes; non est quod parcas, porrige longius funiculos tuos}. uidete illam hic: {facta est tamquam nauis, quae negotiatur a longe congerit sibi diuitias}. diuitiae mulieris huius, laudes uiri eius. uidete quam a longe congerit sibi diuitias: {a solis ortu usque ad occasum, laudate nomen domini}.
{exurgit de noctibus, et dedit escas domui, et opera ancillis. exurgit de noctibus}. quid ualent noctes? non eam premunt, non eam in tenebris iacere cogunt. et {de noctibus exurgit}. noctes, tribulationes sunt. sed cui haec et de noctibus surgit et in tribulationibus proficit? {et dedit escas domui}: in noctibus praebuit se imitandam. faciens docuit quod faciendum dixit, et tunc dedit escas domui in noctibus. quis comedat de nocte? prorsus et tunc dedit escas. quibus enim dedit semper esuriunt. {beati} enim {qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quia ipsi saturabuntur. a nocte spiritus meus uigilat ad te deus. media nocte surgebam ad confitendum tibi}. haec nocturna alimenta abundant in domo mulieris huius. nemo ibi famen patitur. nec palpat ut inueniat quod manducetur: ardet lucerna prophetiae. sed numquid manducandum est et uacandum? illa enim quae {dedit escas domui}, dedit {et opera ancillis}. ancillae istae ipsius sunt, an uiri eius? an quia uiri ipsius sunt, et ipsius sunt? an multae ancillae ipsa est? ipsa enim quamquam mater familias, tamen ancillam se esse non dedignatur. attendat pretium suum, diligat dominum suum. agnoscat, inquam, se ancillam, nec timeat conditionem. non enim dedignatur ille coniugem facere, quam tanti emit. et unaquaeque coniunx bona maritum suum dominum uocat. prorsus non solum uocat, sed hoc sapit, hoc sonat, hoc gestat corde, hoc ore profitetur, tabulas matrimoniales instrumenta emptionis suae deputat. est ergo ancilla, dans opera ancillis. est ancilla: eius enim filius est qui dicit: {ego seruus tuus et filius ancillae tuae}.
quaesiturus eras quid agat illis operibus etiam nocturnis. audi quid agat: {prospiciens agrum mercata est. prospiciens}, non in praesenti sed in futuro, {mercata est agrum} istum, prospiciens fide et spe. inde {et de noctibus surgit. si enim quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus}. in omnibus tribulationem patiens, prospicit enim agrum quem mercatur. inde mulier fortis dicitur. quid sunt noctes illae prae agro illo? {quod enim ad praesens temporale est leue tribulatonis nostrae} - cum de noctibus surgimus - {in incredibilem modum aeternum gloriae pondus operatur in nobis} - cor ad agrum illum - {non respicientibus quae uidentur, sed quae non uidentur. quae enim uidentur temporalia sunt; quae autem non uidentur, aeterna}. qualis est ager ille? quae pulchritudo eius est? inardescamus ad eum possidendum. putamus non ipse est, de quo dixit deus: {et species agri mecum est}?
{prospiciens agrum mercata est}. ubi mercata est, habet ibi agrum. ubi agrum? unde mercata est? ubi posuit et thesaurum suum, ut fieret ei: {ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. prospiciens agrum mercata est}. unde mercata est? ne forte tu speres et suspires et nihil agas, ager iste segnem amatorem non amat. ibi certe cum ad eum ueneris, forsitan requiesces, nec opus erit ut labores. non est enim talis ager ille, qualis iste ubi Adam in sudore uultus sui comedit panem suum. modo tamen ut ad illius agri speciem peruenias, compara tibi unde compares. age ibi. quid? collige pretium. hoc enim agit haec mulier. uidete si tacitum est. cum dictum esset: {prospiciens agrum mercata est}, tamquam diceres: unde mercata est?, {de fructibus} autem {manuum suarum plantauit possessionem}. ipsa erant opera quae dabat ancillis, ut de fructibus manuum suarum plantaret possessionem in aeternum. illam enim possessionem dixit, quae futura est. hoc insinuat uerbo quod ait: {prospiciens}.
{succincta fortiter lumbos suos firmauit brachia sua}. uere fortis. uide si non est ancilla. quam deuote seruit, quam parate. ne fluitantes sinus carnalium concupiscentiarum impediant operantem, succingit lumbos, ut nihil superfluum calcet, dum in opere festinat. ibi enim castitas mulieris huius, zona praecepti constricta, et ad omne opus bonum semper parata. {succincta fortiter lumbos suos firmauit brachia sua}, non defectura. unde hoc? {gustauit quia bonum est operari}. ubi est palatum quo gustatur hoc? fugiunt homines laborem quasi amarum. timendo gustare nesciunt quid amare. bonum opus facit conscientia bona. et quid dulcius, fratres, bona conscientia? quae si non est, et mala pungit, amara sunt omnia. gusta ergo, gusta, et uidebis quomodo sapiat, quam te delectabit, quam postea non desines nisi totum consumas. {gustauit quia bonum est operari}.
{non extinguitur lucerna eius tota nocte}. {nemo accendit lucernam et ponit sub modio. tu illuminabis lucernam meam, domine}. lucerna eius, spes eius. ad illam operatur omnis homo, quidquid boni ad spem facit. et in nocte ardet lucerna ista. si enim quod non uidemus speramus, ideo nox est. si autem et non uidemus et non speramus, et nox est et lucerna non ardet. quid infelicius talibus tenebris? ut autem non deficiamus in tenebris et per patientiam expectemus quod non uisum speramus, tota nocte ardeat lucerna nostra. qui enim nobis quotidie loquitur uerbum tamquam oleum infundit ne lucerna extinguatur.
{manus suas extendit ad utilia}. quantum extendit has manus? {a mari usque ad mare, et a flumine}, unde coepit {usque ad terrae terminos}, quo peruenit. unde non frustra dictum est: {in dexteram et sinistram extende}. {extendit manus suas}, sed {ad utilia}.
{brachia quoque sua firmauit in fusum. in fusum}, non ab infundendo, sed in illud instrumentum lanificii, quod uocatur fusum. de fuso isto, quod dominus donat dicam. neque enim ista lanificia sunt a uiris aliena. audite quid sit: {brachia sua firmauit in fusum}. potuit dicere: in colum. fusum dixit, forte non frustra. quamuis possit uideri nec absurde intellegi de fuso lanificium significatum, de lanificio bonum opus, tamquam castae mulieris et matronae impigrae et diligentis. tamen ego, carissimi, in isto fuso, quod intellego, non tacebo. omnis qui uiuit in bonis operibus in sancta ecclesia, non neglector sed effector praeceptorum dei, quid faciat cras nescit, quid fecerit hodie scit. de futuro opere timet, de praeterito gaudet. et ut perseueret in bonis operibus uigilat, ne forte negligens futurorum perdat praeteritum. in orando tamen domino, in omni deprecatione sua, non habet firmam conscientiam de opere futuro sed de praeterito, ex eo quod fecit, non ex eo quod facturus est. iam ergo si hoc uerum esse mecum uidetis, attendite in lanificio duo instrumenta ista: colum et fusum. in colo lana inuoluta est, quae filo ducenda et nenda transeat in fusum. quod in colo inuolutum est, futurum est; quod fuso collectum est, iam praeteritum. opus ergo tuum in fuso est, non in colo. in colo enim est quod facturus es; in fuso quod fecisti. uide ergo si aliquid habes in fuso, ibi firmentur brachia tua. ibi erit fortis conscientia tua, ibi securus deo dices: da, quia dedi; dimitte, quia dimisi; fac, quia feci. non enim petis praemium, nisi opere gesto, non opere gerendo. quidquid ergo operaris, totus animus ad fusum sit. quia et quod pendet in colo, ad fusum traiciendum est, non autem illud quod collectum est in fuso ad colum reuocandum est. ergo uide quid agas, ut habeas in fuso, ut brachia tua firmes in fusum, ut totum conetur ad fusum, ut habeat aliquid fusum quod te consoletur, quod te confirmet, quod tibi det fiduciam deprecandi et sperandi promissa.
et quid agam? forte dicis quid me iubes habere in fuso? audi quod sequitur: {manus autem suas aperuit pauperi}. eia, non nos pudet lanificium sanctum docere uos. uidete, si quis habet plenum saccellum, plenum horreum, plenam apothecam, omnia ista in colo sunt, transeant in fusum. uidete quemadmodum neat, immo uidete quemadmodum neiat - dum omnes instruantur, grammatici non timeantur -. {manus autem suas aperuit pauperi, fructum autem porrexit inopi}. manus pauperi, fructum inopi. est quidam pauper, manus tuas quaerit. est quidam inops, fructum tuum quaerit. qui uere non uult a te nisi quod necessitati suae prosit, pauper est manus tuas quaerens. est autem alius inops qui dicit: {quasi nihil habentes et omnia possidentes}. non quasi necessitati suae uult satisfieri de dato tuo, sed tamquam in arbore dominica, quam plantauit et rigauit, fructum quaerit. ipsum audi quibusdam dicentem, cum de talibus loqueretur: {non quia quaero datum, sed requiro fructum}.
{non est sollicitus de his quae in domo sunt uir eius, cum alicubi demoratur. non est sollicitus de his quae in domo sunt uir eius}, quia {nouit dominus qui sunt eius}. quomodo sit sollicitus, quando {quos praedestinauit ipsos et uocauit; quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos iustificauit, ipsos et glorificauit? si deus pro nobis, quis contra nos? non est sollicitus uir eius}: nouit suos, nouerunt eum sui. {cum alicubi demoratur}. ubi demoratur, nisi unde uenturus est? demoratur ibi, quasi tardat ibi. multi enim desiderant iam aduentum eius, et desiderium eorum differtur, donec impleatur numerus membrorum matronae huius. multi autem ad suam impietatem tarditate illius abutuntur. et dicit malus seruus: {tardat dominus meus}. et incipit caedere conseruos suos, et inebriari cum malis. {ueniet dominus eius, in die qua nescit, et hora qua ignorat, et diuidet eum}. ministrorum enim et praepositorum corpus est quod dat in tempore conseruis cibaria. {diuidet}, inquit, {eum}. habet bonos, habet malos, separat bonos a malis. {et partem eius cum hypocritis ponet}. non totum ministerium, quia sunt ibi et desiderantes aduentum domini. sunt ibi et ex illo numero, de quo dicitur: {beatus seruus ille, quem, cum uenerit dominus eius, inueniet eum ita facientem}. ergo {ueniet, et diuidet eum}.
nunc interim demoratur alicubi, sed non est sollicitus quid agatur in domo. {omnes enim apud eam uestiti sunt}. numquid de nuditate seruorum suorum sollicitus erit, cum alicubi demoratur, habens coniugem talem? uestiti sunt, et optime. quam optime uultis nosse? {quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis}. {omnes} omnino {apud eam uestiti sunt}. et mali serui et boni serui uestiti sunt. sed boni serui uestiti sunt, qui Christum induerunt, non tantum in forma sacramenti, sed etiam in opere exempli, sequentes uestigia domini sui. alii uero usque ad sacramentum, reddituri de sua ueste rationem. non cessat tamen illa mulier, non cessat illa mulier omnes uestire, ut nemo queratur, nemo dicat: ideo non sum bene operatus, quia non sum uestitus. uidete ergo quemadmodum induti esse debeatis. pro uestibus nostris etiam opus faciamus. {omnes enim apud eam uestiti sunt}.
quid uiro suo? quae seruos uestit, uiro suo nihil operatur? {duplicia pallia fecit uiro suo}. operatur. {duplicia pallia fecit uiro suo}. iam acclamatis. credo quod agnoscitis quae sint duplicia pallia, quae facit ecclesia uiro suo Christo. pallia quae illi facit, laudes sunt: laudes fidei, laudes confessionis, laudes praedicationis. quare duplicia Christo? laudas deum, laudas hominem. dupliciter lauda, et simpliciter lauda: dupliciter, quia et homo est et deus; simpliciter ut non sis fictus. nescio quae mulier apud quendam Fotinum, lapidem quasi pretiosum de ornamento huius mulieris excussum, iam uilem et abiectum unde haeretici Fotiniani appellantur, hoc elegit quasi simplex pallium facere uiro suo. non accipit ille, qui utique a sua coniuge, uere sua, sicut scriptum legimus duplicia sumit pallia. ille enim Christum solum hominem dixit. rursus extitit nescio qua alia detestanda mulier, quasi et ipsa texens uiro pallium, texens autem pannosas fabellas. ait enim: Christus deus est tantum, omnino hominis nihil habens. hoc Manichaei dicunt. Fotiniani homo tantum, Manichaei deus tantum. illi nihil diuinum in domino confitentur. isti quasi totum diuinum, et tamen tam falsum ut nec saltem humanum. si enim homo non erat, ergo mortuus non est, ergo crucifixus non est, ergo nec resurrexit. quia ille resurgere potuit, qui mortuus est. ergo et dubitanti discipulo falsas cicatrices ostendit. procul dubio enim falsae cicatrices illae fuerunt, si uera uulnera non praecesserunt. si autem uera uulnera praecesserunt, uera caro. si uera caro, uera mors, uera crux, uerus homo, et totus ueritas: laus abundans de tela huius mulieris. qui autem ista laudabiliter duplicia pallia timuerunt, mendacio duplices remanserunt. {duplicia pallia fecit uiro suo}. prorsus duplicia pallia fecit. confitemur deum, confitemur hominem. lauda deum in homine, hominem in deo. texuit pretiosissimum illud pallium laudis: {in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. hoc erat in principio apud deum}. texuit et aliud pallium, propter conuersationem inter homines quotidianam: {uerbum caro factum est et habitauit in nobis}. {duplicia pallia fecit uiro suo}.
{de bisso et purpura uestimenta sibi}, uestimenta {fecit} et sibi. non enim decebat matronam tanti uiri, uel nudam incedere uel pannosam. {fecit de bisso et purpura uestimenta sibi}. de bisso, candida confessione; de purpura, gloriosa passione. huius bissum, cum oramus, agnoscimus; huius purpuras in martyribus mane laudauimus.
{conspicuus autem fit in portis uir eius}. ille qui alicubi demoratur, ille qui propter talem coniugem de domo sua sollicitus non est, ille quem demorantem alicubi nunc nemo uidet, conspicuus fit in portis. attende quando. uide quod sequitur: {cum sederit in concilio cum senioribus terrae}. nihil euidentius. lege aliam prophetiam: {ueniet ad iudicium cum senioribus populi sui}. in illo concilio, hoc est, in illo iudicio, iudicantibus secum sanctis quibus dictum est: {sedebitis super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israel}, conspicuus erit. ueniet enim filius hominis, sicut dixit, {in maiestate sua, et omnes angeli cum eo}. ibi omnes angeli: et angeli caelorum, et angeli annuntiatores uerbi dei. etenim et propheta dictus est angelus: angelus enim nuntius est. et: {ecce mitto angelum meum ante faciem tuam}, de Iohanne dictum est. et: {sicut angelum dei suscepistis me}, apostolus loquitur. ille ergo, ille alicubi nunc demorans, de quo multi dicunt: quando uenturus est, aut quis uenturus est? {erit conspicuus in portis}, hoc est, in aperto, in manifesto. {in portis conspicuus erit}. sed alios admittit, contra alios claudit. {erit conspicuus in portis uir eius, cum sederit in concilio cum senioribus terrae}. quod donec fiat, haec interim faciat quod faciebat. operetur, non cesset. expectet illum futurum conspicuum in portis, non contremiscat sanctum concilium iudicii dei. cum bona conscientia ueniat, gloriosa ueniat, quia et ipsius membra sunt et ipsius filii sunt, qui sunt cum eius uiro iudicaturi.
{sindones fecit et uendidit}. bene quia sindones fecit. quare uendidit? nisi quia non quaerit datum, sed requirit fructum. uenditionem enim istam primo intellegite, fratres, gratuitam. et aliquis emit gratis? si gratis tollit, non emit. si emit, pretium dat. si pretium dat, non gratis tollit. et ubi est: {qui sititis, ite ad aquam, emite uobis sine argento}? quando emis, non argentum das, et tamen emis. si emis, aliquid das, non tamen argentum das, te ipsum das. sindones enim referte ad illa linea - spiritalia sunt - quae facit et praedicat ista mulier per omnes terras. et forte uendere dicenda est, quia dixit apostolus: {si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si carnalia uestra metamus}? etenim ratio illa est dati et accepti. nam in omni uenditione dati ratio et accepti uersatur. contristatur autem apostolus aduersus quaedam fora, ubi non uendidit sindones. {nulla}, inquit, {mihi ecclesia communicauit in ratione dati et accepti}. sed ille qui sic uendit, non quaerit datum, sed requirit fructum, ne quasi uenditorem euangelii putetis. est quidem ille mercator domini sui, sed maius pretium quaerit. nam prorsus uendit, dat spiritalia. et quid quaerit? forte carnalia? debentur quidem et ista, sed non ipsa quaerebat apostolus dicens: {non enim quaero uestra, sed uos ipsos}. date ergo pretium, date uos ipsos. neque enim et Ioseph in Aegypto frumenta non uendebat, et tamen ipsos ementes, seruos regios faciebat. uolentes uiuere in illa fame, accipiebant frumenta et fiebant serui. timemus nos fieri serui? uae nobis, si non erimus illius serui. quid nobis prode est recusantes talem dominum? et sub diabolo erimus, et famem patiemur, et potestatem ueri domini non effugiemus. te ipsum da, et eme tibi sindonem, id est, spiritale amictorium. sicut etiam cuiusdam panis pretium tu ipse es. quid enim? quia das te uoluptati, nonne pro concupiscentia carnis, tamquam ut emas meretricem, te ipsum das pretium? quantum est ut deo te des, panem uiuum tibi emas qui de caelo descendit, eodem ipso pretio quod tu ipse es? pretium enim meretricis tantum est, quantum panis unius. {sindones fecit et uendidit}.
{cinctoria autem Chananaeis}. fecit cinctoria Chananaeis. cingant se, operentur, ueniant, sint serui de domo ista, ut omnes uestiti, omnes pasti sint. cinctoria enim fecit, utique ad opus, nam et ipsa opus faciens, accinxit fortiter lumbos suos. qui sunt Chananaei? uicinae gentes populo Israel alienigenae. {aliquando qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. qui eratis aliquando peregrini testamentorum, et promissionis spem non habentes, et sine deo in hoc mundo, nunc autem ciues sanctorum et domestici dei}, acceptis cinctoriis operamini in domo dominica, iam facti domestici dei ex Chananaeis, unde erat et illa mulier modo in euangelio recitata. Chananaea erat, ad mensam filiorum accedere non audebat, sed tamquam canis micas requirebat. uide quemadmodum se praecinxerit ad opus. praecinctorium eius, fides. hoc laudat ille: {o mulier magna est fides tua}!
cetera uideamus. {fortitudine et decore induta est}. decore, tamquam bisso; fortitudine, tamquam purpura. quia enim fortis, ideo in passione sanguinea. {et laetata est in diebus nouissimis. in diebus nouissimis laetata est}; hic ergo diu tribulata. nam unde haberet purpurea uestimenta sine tribulatione?
{os suum aperuit attente}. praestet nobis dominus in illa constitutis, ipsam laudantibus, illi cohaerentibus, cum illa et in illa uirum eius expectantibus, ut et nos aperiamus attente os nostrum. non temere, sed attente, caute, sollicite. {cum timore et tremore multo fui apud uos}, apostolus dixit. tamquam dicens: os meum aperui attente : {os nostrum patet ad uos, o Corinthii}. {os suum aperuit attente. et ordinem posuit linguae suae}, laudans creaturam tamquam creaturam, creatorem tamquam creatorem, angelos tamquam angelos, caelestia tamquam caelestia, terrestria tamquam terrestria, homines tamquam homines, pecora tamquam pecora. nihil perturbatum, nihil inordinatum. non accipiens in uanum nomen domini dei sui, non substantiam creaturae sentiens de creatore, ita ordinate totum loquens, ut non praeponat inferiora potioribus, nec subdat potiora inferioribus. {disposuit ordinem linguae suae}. nihil pulchrius hoc ordine. unde et ipsa dicit: {ordinate in me caritatem}. nolite praepostere agere, nolite turbare et confundere quae deus ordinauit. {ordinate in me caritatem}. amate me tamquam me, amate deum tamquam deum, ne deum offendatis propter me, ne me offendatis propter alium quemlibet praeter me. {ordinate in me caritatem}. beata filia eius in hoc ordine constituta, cuius inter ceteros celebramus hodie passionem et paulo ante audiuimus confessionem, ordinans linguam suam: {2 honorem}2, inquit, {2 Caesari quasi Caesari, timorem autem deo}2. {os suum ergo aperuit attente, et ordinem posuit linguae suae}.
{seuerae conuersationes domorum eius}. seuerae, fortes, districtae. non est ubi diffluatur, non amat dissolutionem. {cibos autem pigros non comedit}. merito tantum acquisiuit.
hic ergo ista laboriosa, uigilans, sollicita, seuere castigans domum suam, surgens de noctibus, intuens lucernam ne exstinguatur, in tribulatione fortis, nondum receptis promissis patiens, brachia sua in fusum confirmans, non pigrum panem manducans, sed post labores istos quasi paupertatis et necessitatis saecularis, quid erit quia in nouissimis diebus laetata est? quid erit, audire uultis? audite propter quam spem ardeat lucerna nostra tota nocte. nunc audite. {surrexerunt filii eius et ditati sunt}. modo in paupertate uiuimus, in paupertate uigilamus. et cum morimur, in paupertate dormimus. sed resurgemus et ditabimur. tunc ditabuntur filii eius. {surrexerunt filii eius et ditati sunt}. compara nunc quaslibet diuitias terrae huius, obnoxias furibus, tineis. quid te iactas? quia infirmus es, ideo tibi sunt multa necessaria. opus est multum uestiaris, quia frigus pati non potes; iumentis utaris, quia pedibus ambulare non potes. ista fulcimenta sunt infirmitatis, non ornamenta potestatis. quae illae diuitiae sunt angelorum? unam uestem habent lucis. numquam teritur, numquam sordidatur. illae sunt uerae diuitiae, ubi nulla erit inopia, nulla erit indigentia. quid modo quaeris hoc, antequam surgas? si filius es mulieris huius, attende quando tibi diuitiae promittantur. {surrexerunt filii eius, et ditati sunt}. para te resurrectionis diuitias accipere. noli has amare, ut merearis ad illas uenire. {surrexerunt filii eius, et ditati sunt}.
{et uir eius laudauit eam}. nos eam laudamus, sed non de nostro. ipse uir eius laudauit eam. quando surrexerunt filii eius et ditati sunt, attendit eam, et inspexit eam, et laudauit eam. quis nolit audire quomodo eam laudauerit? si tam iocunde audistis, cum laudaretur a nobis, quomodo audiremus, si audire possemus sicut eam laudauit uir eius? laudauit eam in resurrectione. cum resurrexerimus, audiemus. an et modo non tacuit laudem ipsam? hic est ipsa laus, ipsa sequitur. audiamus - ita uiuatis in illa, et cum illa audiamus quemadmodum eam laudauerit uir eius, uidens eam iam cum tanta beatitudine filiorum, diuitum in resurrectione mortuorum.
{multae}, inquit, {filiae fecerunt potentiam}. laudes sunt quibus eam laudat uir eius. {multae filiae fecerunt potentiam}. quae filiae, quibus haec comparatur? et non comparatur. {multae filiae fecerunt potentiam. tu autem superasti}. attendite, rogo uos: iam in fine lectionis sumus. metuo enim ne ibi uos habeam fatigatos, ubi maxime exigo intentos. audiamus laudes illius. {multae filiae fecerunt potentiam. tu autem superasti, et superposuisti omnes. tu}, inquit, {omnes superasti, tu super omnes posuisti}. quae sunt ergo aliae filiae quae fecerunt potentiam, quas ista superauit, et super quas ista posuit? aut quam potentiam fecerunt, aut unde ista superauit? sunt enim malae filiae, quae sunt haereses. quare filiae? quia et illae ex ista natae. sed filiae malae, filiae non similitudine morum, sed similitudine sacramentorum. habent et ipsae sacramenta nostra, habent scripturas nostras, habent amen et alleluia nostrum, habent pleraeque symbolum nostrum, habent multae baptismum nostrum. ideo filiae. sed huic mulieri uultis nosse quid alicubi dictum sit in canticis canticorum? {sicut lilium in medio spinarum, ita proxima mea in medio filiarum}. mirum dictum, easdem et spinas dixit et filias. et illae spinae faciunt potentiam? faciunt plane. non uidetis quemadmodum et ipsae haereses orent, ieiunent, dent elemosinas, laudent Christum? possum dicere esse ibi pseudoprophetas, de quibus dictum est: {faciunt signa et prodigia multa, ut fallant, si fieri potest, etiam electos. ecce praedixi uobis}. faciunt potentiam et spinae. de qua potentia dicitur: {nonne in nomine tuo manducauimus et bibimus, et in nomine tuo uirtutes multas fecimus? manducauimus et bibimus}, non de quocumque cibo diceret. nostis de quo dicere potuit, uel cibo uel potu. {et uirtutes multas fecimus}. faciunt potentiam multae filiae, non negamus. et spinae florem habent, sed fructum non habent. haec autem cui dicitur: {tu autem superasti et superposuisti omnes}, unde superauit, nisi quia non solum florem, sed et fructum habet?
quem fructum habet? unde superauit? dicatur mihi. {supereminentem}, inquit, {uobis uiam demonstro}. quam supereminentem uiam? quia inde ista superauit, inde ista super omnes posuit. {si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens}. loquitur linguis: ad potentiam illam floris pertinet. {si sciam omnia sacramenta et omnem scientiam, et habeam omnem prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam} - quanta potentia! - {caritatem autem non habeam, nihil sum}. audi adhuc alias potentias, ad florem pertinentes, non ad fructum: si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest}. hanc habet ista supereminentem uiam, unde illi dicitur: {multae filiae fecerunt potentias}. multae locutae sunt linguis, scierunt omnia sacramenta, fecerunt uirtutes multas, daemonia excluserunt, res suas pauperibus distribuerunt, corpora sua ignibus tradiderunt. infra te sunt quia caritatem non habuerunt. {tu autem superasti et superposuisti omnes}, non solum flore, sed et fructu grauida, fructu abundans. uide ipsum botrum, unde incipiat. cum enumeraret opera carnis: {fornicationes}, inquit, {immunditiae, luxuria, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, comessationes, ebrietates, et his similia, quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt}. enumeratis omnibus spinis in ignem mittendis: {fructus autem spiritus est}, inquit, {caritas}. et ab hoc apice ab hac tamquam radice cetera contexuntur: {gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia}. unde iste botrus pulcher? quia pendet a caritate. {multae filiae fecerunt potentiam. tu autem superasti et superposuisti omnes}.
in illis quid remansit? {falsae sunt gratiae, et uanae species mulieris}. quare falsae gratiae et uanae species? quia {si caritatem non habeam, factus sum aeramentum sonans et cymbalum tinniens, nihil sum, nihil mihi prodest}. {falsae} ergo sunt {gratiae et uanae species mulieris}. mulier enim sapiens benedicetur. ista quae quaesiuit quid intellegeret, quae intellectum custodiuit, ista sapiens, ista benedicetur, non illae falsae species, non illa uana gratia. {sapiens mulier benedicetur. timorem autem domini ipsa conlaudet}. ipsa quae benedicetur, conlaudet aliquid unde benedicetur, quia sapiens est. quid conlaudet? timorem domini, quo perducta est ad sapientiam. {initium} enim {sapientiae timor domini}: timorem autem domini ipsa conlaudet. laboriosa tot noctibus, inter tot scandala patiens, prouida ad spectandum, fortis ad tolerandum, constans ad perseuerandum, laboribus finitis: {date illi de fructibus manuum suarum}. fecit, fecit. digna est recipere. {date illi de fructibus manuum suarum}. quid date? {uenite benedicti patris mei. date illi de fructibus manuum eius}. quid date? {percipite regnum quod uobis paratum est ab origine mundi}. ecce quid date. de quibus fructibus manuum eius? {esuriui enim, et dedisti mihi manducare}. {date illi de fructibus manuum eius}.
et quod illi deinde negotium erit, finitis laboribus? {et laudetur in portis uir eius}. ipse erit portus laborum nostrorum, uidere deum, et laudare deum. non ibi dicetur: surge, labora, uesti seruos, uesti et te ipsam, ornare purpura, da escas famulis, attende ne lucerna extinguatur, sollicita esto, surge de noctibus, aperi pauperi manum, traice de colo in fusum. non erunt opera necessitatis ubi nulla necessitas. non erunt opera misericordiae ubi nulla miseria. non frangis panem pauperi ubi nemo mendicat. non suscipis peregrinum ubi omnes in patria sua uiuunt. non uisitas aegrum ubi omnes perpetuo sani sunt. non uestis nudum ubi omnes aeterna luce uestiti sunt. non sepelis mortuum ubi omnes sine termino uiuunt. nec tamen ista non agens, nihil ages. uidebis enim quem desiderasti, et sine defectu laudabis. istum accipies fructum. tunc erit una illa quam petisti: {unam petii a domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo domini per omnes dies uitae meae}. et quid ibi facies? {ut contempler delectationem domini}. {et laudetur in portis uir eius}. {beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te}.
