DE EO QVOD SCRIPTVM EST IN ECCLESIASTICO {FIDEM POSSIDE CVM PROXIMO IN PAVPERTATE IPSIVS VT ET BONIS EIVS PERFRVARIS}
cum diuinae scripturae legerentur, de quarum sententiis omnibus quoniam nunc loqui non ualemus, animaduerti unam sententiolam, uerborum numero breuissimam, pondere autem sensus amplissimam. inde elegi, adiuuante domino, huic tantae expectationi caritatis uestrae, pro uirium nostrarum mediocritate seruire, et ministrare uobis de cellario dominico unde et ego uobiscum uiuo. haec ergo sententia est de qua loquor: {fidem posside cum proximo in paupertate ipsius, ut et bonis eius perfruaris}. accipiamus hanc primum ut uidetur sonare simpliciter, ut eam possunt omnes intellegere, etiam qui nulla scripturarum diuinarum secretiora rimantur. {fidem}, inquit, {posside cum proximo in paupertate ipsius, ut et bonis eius perfruaris}. uerum est inquit qui simpliciter audiuit quando amicus pauper est, non ei frangenda est fides; permanendum cum illo est, nec mutanda amicitia facultate mutata, sed seruanda fides, uoluntate firmata. amicus enim meus, si cum diues esset amicus fuit, cum pauper est amicus non est, non ipse mihi amicus, sed aurum eius fuit. si autem amicus meus ipse homo fuit, et manente auro et recedente auro, ipse est qui fuit. quare ergo modo non sit amicus, qui et si perdidit thesaurum, non perdidit animum? equum si emerem, detractis ornamentis et strato, nudum forte non despicerem. at amicus mihi uestitus placuit, expoliatus displicet? bene ergo praecipit scriptura diuina, salubriter omnino at accomodatissime moribus hominum: {fidem posside cum proximo in paupertate ipsius}.
{ut et bonis eius perfruaris}. quid ergo? accedemus ad posteriorem partem huius sententiae et talem cogitationem habebimus de amico, ut dicamus: nobis manendum est cum illo et seruanda illi fides est in paupertate eius, ut et bonis eius perfruamur? erit enim diues qui modo pauper est, et non te admittet ad diuitias suas, cuius paupertatem superbus antea fastidisti. posside ergo cum illo fidem, etiam cum pauper est, ut et bonis eius perfruaris quando illi accesserint diuitiae et cum illo gaudeas in eis. posside cum illo fidem. pauper est, sed magnam possessionem habet fidem. qui parabas cum illo et uolebas possidere terram, si haberet terram quam possideretis simul, quanto firmius cum illo possides fidem? talis est enim forte amicus tuus, ut ei possit aliquis improbus auferre possessionem. numquid poterit auferre fidem? quid est ergo: {ut et bonis eius perfruaris}? utique quia ex paupere poterit fieri diues, et perfrueris diuitiis eius qui eius paupertatem non aspernatus es.
prior quidem illa pars sententiae huius, secundum istum intellectum popularem, placet mihi. posterior autem, fateor uobis, offendit me. si enim propterea manes cum amico in paupertate eius, ut quando diues fuerit, perfruaris diuitiis eius, adhuc non amicum, sed aliud aliquid amas in amico. fides et spes duae amicae bonae sunt, et maior his caritas. haec in diuinis, {manent}, inquit apostolus, {tria haec, fides, spes, caritas. maior autem eorum caritas. sectamini caritatem}. interrogo ergo amicum de amico: dic mihi, obsecro te, fidem possides cum isto in paupertate eius? plane inquit audiui enim hoc in sancta scriptura, et commendaui cordi meo et in memoria mea reposui. libens recolo, libentius facio. audiui enim sanctum uerbum: {fidem posside cum proximo in paupertate ipsius}. et ego: quare hoc facis? an propter illud quod sequitur: {ut et bonis eius perfruaris}? quid ergo exspectas? ut quando inquit diues fuerit et bona accesserint, admittat me ad bona sua, quia non fastidiui mala ipsius. patere ergo adhuc me paululum interrogantem. quid si iste, cum quo paupere possides fidem, numquam erit diues? quid si pauper futurus est usque ad mortem? perit fides, quia decepta est spes? quia non poteris aurum possidere cum diuite, paenitebit te fidem possedisse cum paupertate? si sapit humanum, immo si sapit uerum, hac interrogatione turbabitur et dicet mihi: uerum dicis. bona res est fidem possidere cum proximo. sed si ea spe possidetur fides cum proximo paupere ut ad eius diuitias perueniamus, ut in eis cum illo communionem habeamus, sine dubio cum mortuus fuerit iste pauper, non accedentibus quae sperabantur diuitiis, totius illius boni paenitebit nos, et quod bene mulsimus male fundimus. uides ergo altius esse istam sententiam perscrutandam, non quomodo uulgariter intellegi potest, sed quomodo diuina auctoritate condita est, ad aliquid magnum insinuandum, praecipiendum, imperandum nobis, ubi spes nostra non fallatur, ne paeniteat fidem possedisse. ad sententiam namque non poteris sic peruenire.
ergo attende illum pauperem Lazarum iacentem ante ianuam diuitis. pauper iste miserabiliter fuit infirmus, nec saltim ipsius tenebat sanitatem corporis, quod est patrimonium pauperis. ulcerosus etiam fuit, canes lingebant ulcera eius. erat autem in illa domo diues. induebatur purpura et bysso, epulabatur cotidie splendide, et nolebat fidem possidere cum paupere. merito dominus Iesus, fidei amator et dator, plus attendit ipsam fidem in paupere, quam aurum et delicias in diuite. plus attendit pauperis possessionem, quam diuitis elationem. nam ideo illum pauperem nominauit; illius autem nomen tacendum esse iudicauit. {erat}, inquit, {diues quidam, qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur cotidie splendide. pauper autem quidam nomine Lazarus}. nonne uidetur uobis de libro recitasse, ubi nomen pauperis scriptum inuenit, diuitis non inuenit? liber enim ille uiuorum erat atque iustorum, non superborum et iniquorum. nominabatur diues ille ab hominibus, pauper tacebatur. contra dominus pauperem nominauit, diuitem tacuit. noluit ergo fidem possidere cum paupere diues ille. mortui sunt ambo. {contigit mori inopem illum, et auferri ab angelis in sinu Abrahae. mortuus est diues, et sepultus est} - nam fortasse ille nec sepultus est - {et cum apud inferos}, ut legimus, {in tormentis esset, leuauit oculos suos a longe, et uidit pauperem in sinu Abrahae}, quem contempsit ante ianuam suam. non cum illo potuit communem habere requiem, cum quo fidem noluit habere communem. {pater}, inquit, {Abraham, mitte Lazarum, ut intinguat digitum suum in aqua, et stillet in linguam meam, quia crucior in hac flamma}. responsum est: {memento fili, quia percepisti bona tua in uita tua, Lazarus autem mala. nunc ergo, hic requiescit, tu uero torqueris. et super haec omnia, chaos magnum est inter nos et uos, nec a nobis quisquam ad uos transire potest, nec a uobis ad nos transmeare}. uidit sibi ille negatam misericordiam quia ipsam negauerat. uidit quam uerum esset: {iudicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam}. et qui noluit suo tempore pauperis misereri, fratrum suorum sero misertus est. {mitte ergo}, inquit, {Lazarum. habeo ibi quinque fratres. dicat eis quid hic agitur, ne et ipsi ueniant in hunc locum tormentorum}. et contra hoc responsum est: si nolunt uenire in hunc locum tormentorum, {habent ibi Moysen et prophetas, ipsos audiant}. ille qui solebat inridere prophetas, simul utique cum fratribus suis - credo enim, immo non dubito, quia cum ipsis fratribus suis loquens de prophetis monentibus bona, prohibentibus mala, terrentibus de tormentis futuris et futura praemia promittentibus, inridebat haec omnia, dicens cum fratribus suis: quae uita post mortem? quae memoria putredinis? qui sensus cineris? omnes illuc feruntur, et sepeliuntur. quis inde reuersus auditus est? - recolens haec uerba sua propterea uolebat Lazarum redire ad fratres suos ut iam non dicerent: quis inde reuersus est? et ad hoc apte digneque responsum est. uidetur enim fuisse iste Iudaeus, et propterea dixisse: {pater Abraham}. ergo optime et congruenter responsum est: {si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, persuadebuntur}. impletum est in Iudaeis, quia Moysen et prophetas non audierunt, nec Christo resurgenti crediderunt. nonne hoc illis ante praedixerat: {si crederetis Moysi, crederetis et mihi}?
remansit ergo ille diues sine adiutorio, finitis deliciis temporalibus, in poenis aeternis. non fecit iusta, audiuit digna: {memento, fili, quia percepisti bona in uita tua}. haec ergo uita, quam uides, non est tua. percepisti bona tua. haec ergo quae de longinquo suspirans desideras, non sunt tua. ubi sunt uerba diuitum et diuitibus adulantium quando uident aliquem deliciis temporalibus adfluentem, abundantem in terra, terram rapientem ut habeat et exaggerantem trahendo ad se plumbum cum quo demergatur? grande enim pondus illum diuitem ad inferna perduxit, et sarcina grauis usque ad ima depressit. non enim audierat: {uenite ad me qui laboratis. iugum meum lene est, sarcina mea leuis est}. sarcina Christi pennae sunt. his pennis ille pauper in sinum Abrahae uolauit. diues ergo haec audire noluit. adulantium enim linguas audiuit. his linguis aduersus prophetas obsurduit, linguis male laudantium et dicentium: soli estis, soli uiuitis. ergo: {percepisti bona tua in uita tua}. haec enim bona tua existimasti. alia non credidisti, non sperasti. percepisti illa in uita tua. illam enim solam uitam tuam putasti. quando post mortem nihil futurum sperasti, nihil triste timuisti. {percepisti} ergo {bona tua in uita tua, Lazarus autem mala}. non dixit: sua, sed {mala}, quae homines putant, quae homines timent, quae homines pro magno deuitant. percepit haec Lazarus mala. bona sua tunc non percepit. nec tamen perdidit. sicut autem non auditum est: sua, sic nec hoc auditum est, in uita sua. alia enim uita erat illius, quam sperabat in sinu Abrahae. nam hic mortuus erat, hic non uiuebat. illa morte mortuus erat quam dicit apostolus: {mortui enim estis, et uita uestra abscondita est cum Christo in deo}. pauper mala temporalia ferebat. deus autem bona eius differebat, non auferebat. quid ergo diues apud inferos sero desideras, quod cum deliciis fruereris, non sperasti? nonne tu es ille qui iacentem ante ianuam contemnebas? nonne tu es ille, qui in pauperis contemptu Moysen prophetasque irridebas? noluisti ergo fidem possidere cum proximo in paupertate eius, modo non frueris bonis eius. irrisisti enim quando audisti: {fidem posside cum proximo in paupertate ipsius, ut et bonis eius perfruaris}. modo uides longe bona eius, et non cum eo possides. uentura enim erant illa bona, uentura inuisibiliter. quando non uidebantur credenda erant, ne quando uidentur remaneret tibi dolere et tenere non posse.
ergo, fratres, quantum mihi uidetur, eliquata est ista sententia. intellegenda quippe est christiane a Christianis. nec sic possideamus fidem cum proximo paupere, ut diuitias ei uenturas temporaliter speremus et ad eas cum illo possidendas fidem nostram seruemus. non sic omnino, non sic. sed quomodo, nisi secundum praeceptum domini nostri: {facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna}? sunt hic enim pauperes non habentes tabernacula, ubi uos ipsi recipiant. facite eos amicos de mammona iniquitatis, id est, de lucris quae iniquitas uocat lucra. sunt enim lucra, quae iustitia uocat lucra: ipsa sunt in thesauris dei. nolite contemnere pauperes, non habentes quo redeant, non habentes quo intrent. habent tabernacula, habent et aeterna. habent quo frustra recipi optabitis, sicut diues ille, si non eos nunc in uestra receperitis, quia {qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet; et qui dederit uni ex minimis meis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non perdet mercedem suam}. fidem quippe possidet cum proximo in paupertate ipsius, ideo bonis eius perfruetur.
dicit tibi et dominus tuus, ipse dominus tuus, ipse qui cum diues esset, pauper factus est. exponet tibi melius et solidius istam sententiam. nam forte de illo paupere quem suscepisti in domum tuam, dubitat aliquando et haesitat animus tuus, utrum uerax homo sit, an forte fallax simulator hypocrita. titubat animus in facienda misericordia, quoniam cor inspicere non potes. si ergo inspicere non potes, fac et cum malo, ut peruenias et ad bonum. qui timuit ne semina sua in uias, in spinas, in lapides caderent, piger seminare hieme, esuriuit aestate. uerumtamen dicit tibi dominus tuus, de quo utique non dubitas si Christianus es: ego propter te pauper factus sum, cum diues essem. quia {cum in forma dei esset} - quid illa forma diuitius? - {non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semetipsum exinaniuit formam serui accipiens} - quid forma dei ditius? quid forma serui pauperius? - {in similitudine hominum factus, habitu inuentus ut homo, humiliauit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis}. adde adhuc. sitiit in cruce, accepit potum, non a miserante sed ab insultante, et bibit acetum in morte fons uitae. noli aspernare, noli contemnere, noli dicere: ergo deus meus homo factus est? ergo deus meus occisus est, crucifixus est? etiam. plane, ita, crucifixus est. paupertas eius tibi commendatur. longe a te fuit. propinquauit tibi paupertate. {fidem posside cum proximo in paupertate ipsius}. certe hic nusquam uacillat, nusquam caligat illa sententia. pro nomine proximi, accipe nomen Christi, et humilis accipe. humilis enim congruis humili; altum humilis capis. humilis accipe et intellege proximum - {prope est} enim {dominus his qui obtriuerunt cor} - ut dicas in oratione tua: {sicut proximum, sicut fratrem nostrum, ita complacebam}. unum ergo uerbum, quod propheta addidit, proximum nominans - prophetica enim locutio aliquantulum fuerat tegenda sacramenti uelamine, ut desiderabilius quaereretur, ut suauius inueniretur - ubi ergo ille proximum nominauit, tu Christum nomina, quia et ille Christum ita prophetice nominauit, et uide currentem illam liquidam sententiam et tamquam de fonte ueritatis irrigantem sitim tuam. fidem posside cum Christo in paupertate ipsius, ut et bonis ipsius perfruaris. quid est: fidem posside cum Christo? in eo quod propter te homo factus est, in eo quod de uirgine natus est, in eo quod accepit contumelias, quod flagellatus est, quod ligno suspensus, quod lancea uulneratus, quod sepultus, noli ista aspernare, non tibi incredibilia uideantur, et sic fidem possides cum proximo. haec est enim paupertas eius. quid est autem: {ut et bonis eius perfruaris}? audi quia hoc uoluit, audi quia ideo in paupertate ad te uenit, audi uocem pauperis propter te domini dei tui ditantis te, uide quomodo bonis eius perfruaris si fidem cum eo in paupertate seruaueris: {pater}, inquit, {uolo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum}.
